Wat is een natuurwet? (voor realisten)

De vraag was wat die dingen zijn die wij natuurwetten noemen, en het antwoord moest zorgen dat alles wat we een natuurwet noemen niet iets anders is, en alles wat een natuurwet is ook zo genoemd wordt. Dat lijkt voor de hand te liggen, maar het heeft grote gevolgen.

Stel, bijvoorbeeld, dat we zeggen

Een natuurwet is een beschrijving van een stukje van de wereld zoals die ook echt is.

Dit standpunt noemen we “realisme” en het is, geloof ik, het populairste antwoord op de vraag wat een natuurwet is, zowel onder wetenschappers als niet-wetenschappers. Het is ook een heel natuurlijke gedachte: het betekent gewoon dat als we een mooie formule hebben gevonden, en die zeer uitgebreid hebben getest, we kunnen zeggen: dit is zo. De zwaartekracht werkt zo en daarom kunnen we nu satellieten, raketten en kattenluikjes bouwen. Vet.

Uit het feit dat we inderdaad raketten bouwen en daar enorm veel geld (en mensen) in stoppen blijkt al dat we veel vertrouwen hebben in onze formules, en dat maakt het verleidelijk om te zeggen “we vertrouwen het omdat het zo is“. Maar er zijn ook problemen met dit standpunt.

Laten we de zwaartekrachtswet van Newton als voorbeeld nemen. Die is goed genoeg voor weerballonnen, vliegtuigen en kattenluikjes. Is dit een natuurwet? Dat wil zeggen, is het echt zo dat twee dingen elkaar aantrekken met een bepaalde vaste verhouding, afhankelijk van hun massa’s?

JA, zeiden we dik 200 jaar, dat is zo, we meten het keer op keer.

NEE, zei Einstein in 1915, het universum is een reusachtig dekbed waar zware dingen kuilen in duwen, en als je daar dicht genoeg bij komt rol je zo’n kuil in, en daarom lijkt het alsof je wordt aangetrokken.

Toen sloegen we opnieuw aan het meten en wat bleek: het klopte allemaal nog mooier dan Newton al deed. Triomf voor de wetenschap!

Alleen hebben wij realisten nu een probleem, want we geloofden dat twee zware dingen elkaar echt aantrokken. En nu zegt de wetenschap dat het niet zo is. Wat is er dan echt?

Hier lopen we tegen het feit aan dat, als je naar de wetenschapsgeschiedenis kijkt, iedereen het fout had. Iedereen. Over alles. Soms maar een beetje, maar alsnog, foutheid alom. Nu bieden in de wetenschap resultaten uit het verleden vaak wel garanties voor de toekomst en we kunnen er dus van uitgaan dat we het op dit moment ook fout hebben over alles.

Daarom passen de meeste realisten hun verwachtingen een beetje aan en zeggen zoiets als “De natuurwetten zijn dingen die ECHT zo zijn, en de wetenschap zal ze uiteindelijk ontdekken, tenzij het universum eerst explodeert of mensen uitsterven of de wetenschap wordt wegbezuinigd, of zo.”

En over onze huidige “natuurwetten” zeggen we: “dit zijn dingen die voor zover we nu weten zoveel mogelijk lijken op hoe de wereld echt is”. Wat eigenlijk ook wel mooi is, want het betekent dat we nog genoeg verder kunnen prutsen aan hoe het universum in elkaar zit.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.