Wat is een natuurwet? (Voor regularisten)

In de vorige aflevering van onze natuurwetten-soap waren de realisten aan het woord, die vonden dat natuurwetten de wereld beschrijven zoals die ECHT is, of tenminste dat we uiteindelijk op dat punt uit zullen komen. Die laatste toevoeging was nodig omdat al onze huidige theorieën hoogstwaarschijnlijk fout zijn, dus als we die natuurwetten noemen hebben we het probleem dat het volgens ons wel echt is maar ook fout.

Maar er is nog een ander probleem met realisme. Laten we de zwaartekracht er nog eens bijpakken. Volgens Newton trekken twee dingen elkaar aan, volgens Einstein rollen we als knikkers over een kosmisch gedeukt biljartlaken. Maar het effect is hetzelfde: als je iets optilt en dan loslaat valt het naar beneden.

En dat, zeggen regularisten, is eigenlijk alles wat we zien. We ZIEN die krachten van Newton niet. We ZIEN het laken van Einstein niet. Alles wat we zien is: zwaarder dan lucht valt naar beneden, lichter dan lucht (zoals een heliumballon) stijgt op. Altijd.

Wat is een natuurwet dan? Een natuurwet is een regulariteit: altijd als A zo is (we laten een steen vallen) zal B ook zo zijn (de steen valt richting grond).

Meer niet. We zeggen niet eens dat A en B verder iets met elkaar te maken hebben, bijvoorbeeld dat iets aan het boven-de-grond-zijn van de steen VEROORZAAKT dat ‘ie zal vallen, of dat het omzetten van een lichtknopje veroorzaakt dat het licht aangaat (of, in nog meer detail, dat het verhitten van het gloeidraadje veroorzaakt dat het draadje licht gaat geven…)

Dat is een beetje frustrerend als je graag wilt snappen WAAROM dingen doen wat ze doen. Maar, zeggen de regularisten, dat kan sowieso niet. De enige informatie die we hebben is wat we zien, en natuurwetten kun je niet zien (horen, voelen).

Als we besluiten om daarin mee te gaan (hoeft niet), dan hebben we alsnog een probleem.

Onze beschrijving van een natuurwet was: altijd als er A gebeurt, gebeurt B ook. Maar wat moeten we dan met zinnen als “als iets een planeet in ons zonnestelsel is (A) heeft ‘ie een Latijnse naam (B)”? Dat is namelijk waar, maar het voelt toch niet echt als een natuurwet. Het had natuurlijk even makkelijk gekund dat we Griekse namen hadden bedacht, of iets heel anders. Hoe sluit je dat soort “regelmatigheden” uit uit je definitie?

Dat is een probleem voor de regularisten, want je gaat al snel denken in termen van “moeten”. Er is iets waardoor een steen MOET vallen als je ‘m loslaat, en zo’n soort “iets” bestaat niet voor de namen van planeten. Alleen is dat “iets” niet zichtbaar, en dus kan een regularist er niks mee.

Sommige regularisten hebben daar iets anders op bedacht. “Natuurwet” is een menselijke term, die wij mensen gebruiken om dingen in te delen. Het zal de zwaartekracht worst wezen of wij het een natuurwet vinden of niet. Daarom hoeven we bij onze definitie niet alleen te kijken naar de wet (de regulariteit) zelf, maar kunnen we ook meenemen hoe mensen er mee omgaan.

Stel, bijvoorbeeld, u heeft alleen maar blauwe kussenslopen, en u slaapt altijd met een kussen, waar ook altijd een sloop om zit. Dan kunt u gerust op feestjes vertellen dat “als er een kussen op mijn bed ligt” (A), dan “dat kussen blauw is” (B). Is dat een natuurwet? Nee. Want het is wel altijd zo, maar we kunnen ons prima voorstellen dat u bijvoorbeeld een leuke kussensloop voor uw verjaardag krijgt die NIET blauw is, en die op uw bed legt. Zou die sloop dan ineens blauw worden, puur en alleen omdat kussens op uw bed dat altijd zijn? Nee. (Tenzij u in een waterbed slaapt. Van inkt.)

Het belangrijke detail is niet dat er niks is wat de kussens dwingt om blauw te worden, en wel iets dat stenen dwingt om naar beneden te vallen (want, hadden we al bedacht, die dwang zelf valt niet te meten dus bestaat ‘ie niet voor regularisten), maar dat mensen dat vinden.

Het zou kunnen, als je een beetje aan de details timmert, dat je zo echt een definitie kan vinden die alleen slaat op wat wij als natuurwetten beschouwen. Maar je hebt dan nog een groep mensen nodig om te vinden dat het een natuurwet is. En als over vijf miljard jaar de zon opblaast en/of de mensheid ophoudt te bestaan zijn er geen natuurwetten meer. Dat is de prijs die we moeten betalen als we alleen vertrouwen op wat we waar kunnen nemen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.