Wat is een natuurwet? (Voor instrumentalisten)

Realisten denken, zoals we al weten, dat natuurwetten er echt zijn en algemeen gelden. Regularisten vinden dat er niet echt zoiets is als algemene principes, maar wel dat we soms kunnen zien dat als A gebeurt, B ook altijd gebeurt, in de “echte” wereld.

Maar je kunt ook praten over natuurwetten, ze proberen te ontdekken en ze dagelijks gebruiken zonder te vinden dat ze echt bestaan. En dat noemen we antirealisme.

Van antirealisme worden wetenschappers soms nogal ongelukkig, omdat hun harde werk er nutteloos door lijkt. Sorry jongens, mooi gedaan met die zwaartekracht, maar jullie formules zijn gewoon formules en hebben niks te maken met de echte wereld. Tot zover het “begrijpen van de raadsels der natuur” of “de ontrafeling van de kosmos”.

Orion boven Ierland, (c) Brendan Alexander via APOD

Die galmende zinnen willen we natuurlijk niet zomaar opgeven, en dus zullen de antirealisten met goede argumenten moeten komen. Ten eerste: onze natuurwetten doen het toch? We kunnen vliegtuigen bouwen die niet neerstorten op basis van de kennis die we hebben over hoe de wereld in elkaar zit. En dan beweer je dat die kennis per definitie niet klopt.

Nou, zou de antirealist dan zeggen, het ligt aan je definitie. (Dit is een favoriete zin voor filosofen, trouwens.) Want ook voor hen kunnen natuurwetten wel degelijk kloppen of niet kloppen. Alleen is een natuurwet niet “een beschrijving van iets dat echt bestaat in de wereld” maar “iets dat ons helpt vliegtuigen te bouwen” of “een ezelsbruggetje om uit te rekenen hoeveel druk er in een fietspomp moet” of zoiets. Een natuurwet is voor hen een instrument om iets mee te kunnen doen (dit wordt dan ook wel instrumentalisme genoemd).

En als de wet niet toepasbaar is omdat hij niet “waar” is, dat wil zeggen niet (meer) klopt met onze ervaring, dan verzin je een betere, net zoals een realist zou doen. Maar als we weten dat een wet niet klopt maar deze onder de juiste omstandigheden wel goed genoeg is, zoals de wetten van Newton zijn voor bijna iedereen, dan haalt de instrumentalist z’n schouders op. Ook goed.

Het instrumentalisme is dus een behoorlijk ontspannen manier om met wetenschappelijke kennis om te gaan. Is het nuttig, dan is het goed. Helaas raak je dan wel dat prachtige perspectief van kennis over het universum kwijt, iets waar mensen doorgaans sterk aan hechten. (Daarom ben ik zelf geen instrumentalist. Voor je het weet gaan we cavia’s aan dondergoden offeren.)

Het instrumentalisme is een van de extremere vormen van antirealisme. Hoewel, je hebt er ook die zeggen dat alles een illusie is, niet alleen natuurwetten. Er zijn ook wetenschappers die hun scepsis beperken tot, bijvoorbeeld, wat we niet kunnen zien (daar hebben we het al over gehad). Allemaal combineren ze het voordeel van het oplossen van de meeste problemen waar de realisten tegen aanlopen met het grote nadeel dat we niet meer kunnen zeggen hoe de wereld “echt” is. Maar, zeggen antirealisten, dat kunnen we nou eenmaal niet. Beter om met die pijnlijke waarheid te leren leven en te zien wat we wél met zekerheid kunnen zeggen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.